در فرآیند تشخیص آزمایشگاهی، کیفیت نتیجه آزمایش تنها به عملکرد دستگاه‌ها و مهارت کارکنان آزمایشگاه وابسته نیست. کیفیت نمونه از لحظه جمع‌آوری تا زمان رسیدن به آزمایشگاه مقصد، نقش مهمی در اعتبار نتیجه نهایی دارد.
به همین دلیل، مرحله حمل و انتقال نمونه‌های بیولوژیک را باید بخشی از فرآیند آزمایشگاهی دانست، نه صرفاً جابه‌جایی یک بسته از نقطه‌ای به نقطه دیگر.
در بسیاری از موارد، خطاهایی که در زمان بسته‌بندی، نگهداری یا حمل نمونه اتفاق می‌افتند، ممکن است در ظاهر قابل مشاهده نباشند؛ اما می‌توانند باعث تغییر در ویژگی‌های نمونه، کاهش پایداری آن و در نهایت ایجاد اختلال در فرآیند آزمایش شوند.
در ادامه، به ۷ مورد از رایج‌ترین اشتباهات در حمل نمونه‌های آزمایشگاهی اشاره می‌کنیم.
هر نمونه شرایط نگهداری خاص خود را دارد. برخی نمونه‌ها باید در دمای محیط، برخی در محدوده ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و برخی دیگر در دماهای پایین‌تر منتقل شوند. قرار دادن نمونه در یک جعبه معمولی یا استفاده از یخ بدون کنترل دما، لزوماً به معنی رعایت زنجیره سرد نیست. مهم این است که دمای مورد نیاز نمونه در تمام مسیر، از زمان دریافت تا تحویل به آزمایشگاه مقصد، حفظ شود.
یکی از اشتباهات رایج، استفاده از پک‌های سرمایشی بدون توجه به شرایط واقعی حمل است. تعداد و نوع پک‌های سردکننده، نحوه چیدمان آن‌ها، میزان عایق‌بندی و مدت زمان حمل همگی می‌توانند بر دمای داخل محفظه تأثیر بگذارند. استفاده بیش از حد یا نادرست از مواد سردکننده نیز ممکن است به اندازه گرم شدن نمونه مشکل‌ساز باشد؛ زیرا در بعضی شرایط احتمال تماس مستقیم نمونه با سطح بسیار سرد و آسیب به نمونه وجود دارد.
دمای مناسب زمانی ارزشمند است که بتوان آن را در کل مدت انتقال حفظ کرد. افزایش زمان حمل، تأخیر در دریافت نمونه، توقف‌های غیرضروری و برنامه‌ریزی نامناسب مسیر می‌توانند شرایط نگهداری نمونه را تغییر دهند. بنابراین در حمل نمونه‌های آزمایشگاهی، زمان و دما دو عامل کاملاً مرتبط با یکدیگر هستند.
بسته‌بندی نمونه‌های بیولوژیک صرفاً برای جلوگیری از شکستن یا نشت نمونه نیست. بسته‌بندی مناسب باید بتواند از نمونه در برابر ضربه، نشت، تغییرات دمایی و شرایط نامناسب حمل محافظت کند. همچنین نحوه قرارگیری نمونه‌ها، مواد جاذب، محفظه داخلی و عایق حرارتی باید متناسب با نوع نمونه و شرایط حمل انتخاب شود. یک بسته‌بندی استاندارد، بخشی از سیستم کنترل کیفیت انتقال نمونه است.
اگر نمونه در طول مسیر با مشکل دمایی مواجه شود، تنها دانستن دمای زمان تحویل نمی‌تواند وضعیت واقعی مسیر را مشخص کند. برای نمونه‌های حساس، استفاده از تجهیزات ثبت و پایش دما مانند دیتالاگر (Data Logger) می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره شرایط دمایی مسیر ارائه کند. ثبت اطلاعات دما این امکان را فراهم می‌کند که در صورت بروز مشکل، به جای حدس زدن، بتوان شرایط واقعی حمل را بررسی و مستند کرد.
یکی دیگر از مشکلات رایج، مشخص نبودن وضعیت نمونه در طول مسیر است. آزمایشگاه ارجاع‌دهنده باید بتواند بداند نمونه چه زمانی تحویل گرفته شده، چه زمانی حرکت کرده و چه زمانی به مقصد رسیده است. ردیابی مناسب علاوه بر افزایش اطمینان، امکان بررسی تأخیرها، شناسایی نقاط ضعف فرآیند و پاسخگویی دقیق‌تر در صورت بروز مشکل را فراهم می‌کند.
نمونه آزمایشگاهی با یک بسته معمولی تفاوت دارد. در حمل عمومی، معمولاً تمرکز اصلی بر رساندن بسته از مبدأ به مقصد است؛ اما در انتقال نمونه‌های بیولوژیک، زمان، دما، بسته‌بندی، ایمنی، ردیابی و شرایط نگهداری همگی بخشی از فرآیند حمل هستند. به همین دلیل، انتخاب یک سیستم تخصصی برای انتقال نمونه می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطاهای مرحله پیش‌تحلیلی داشته باشد.
کیفیت نمونه باید از زمان دریافت در مرکز ارجاع‌دهنده تا تحویل در آزمایشگاه مقصد حفظ شود. یک سیستم مناسب حمل نمونه باید بتواند علاوه بر انتقال فیزیکی نمونه، شرایط مورد نیاز آن را نیز مدیریت و کنترل کند؛ از جمله:
در واقع، هدف از حمل تخصصی نمونه این نیست که فقط «نمونه را به مقصد برسانیم»؛ بلکه باید اطمینان حاصل کنیم که نمونه با همان شرایط مورد انتظار و قابل قبول به آزمایشگاه مقصد تحویل داده شده است.
شرکت زنجیره سرد آزادگستر با تمرکز تخصصی بر حمل و انتقال نمونه‌های بیولوژیک، تلاش می‌کند فرآیند انتقال نمونه میان آزمایشگاه‌های ارجاع‌دهنده و ارجاع‌گیرنده را به شکل استاندارد، قابل ردیابی و کنترل‌شده مدیریت کند. هدف ما تنها جابه‌جایی نمونه نیست؛ بلکه ایجاد یک فرآیند منظم برای حفظ کیفیت نمونه از مبدأ تا مقصد است.
نمونه سالم، نتیجه قابل اعتمادتر.